Anasayfa
Yazılım Genel
Alakalı Konular
- redis

Redis Nedir? Data Types & Pub/Sub

admin tarafından

Eylül 7, 2025 116 kez okundu Okuma süresi: 7dk, 34sn

Redis Tech Talk

Data Types & Pub/Sub

🚀 Redis Nedir?

REmote DIctionary Server

Redis, verileri RAM’de saklayan açık kaynaklı, in-memory çalışan bir NoSQL veritabanıdır.

📝 Türü

NoSQL Veritabanı

🗝️ Modeli

Key-Value (Anahtar-Değer)

⚡ Çalışma Prensibi

Bellek (RAM) tabanlı çalışır, yani veriler öncelikle bellekte tutulur. Bu da çok yüksek hız sağlar.

🔧 Çok Yönlü

String, Hash, List, Set, Sorted Set veri yapıları

💾 Kalıcılık

RDB (snapshot) ve AOF (yazma geçmişi) desteği

📡 Pub/Sub

Gerçek zamanlı mesajlaşma sistemi

🔤 Veri Yapısı #1: Strings (Metinler)

Nedir?

En basit veri tipidir. Bir anahtara, bir metin veya sayısal değer atarsınız.

💡 Senaryo

Kullanıcının token bilgisini sakla.

Kod Örneği

async function stringsExample() {
// Kullanıcının token bilgisini sakla
await redisClient.set('token:kullanici:123', 'eyJhbGciOiJIUzI1NiIs...');
// Kullanıcının token bilgisini sakla (30 dakika TTL)
await redisClient.setEx('token:kullanici:123', 1800, 'eyJhbGciOiJIUzI1NiIs...');
// Integer değerler için increment value
await redisClient.incr('loginCount:kullanici:123');
// Token'ı getir
const token = await redisClient.get('token:kullanici:123');
console.log(`User Token: ${token}`);
// Çıkış yaptı, token'ı sil
await redisClient.del('token:kullanici:123');
}

async function stringsExample() {

// Kullanıcının token bilgisini sakla

await redisClient.set('token:kullanici:123', 'eyJhbGciOiJIUzI1NiIs...');

// Kullanıcının token bilgisini sakla (30 dakika TTL)

await redisClient.setEx('token:kullanici:123', 1800, 'eyJhbGciOiJIUzI1NiIs...');

// Integer değerler için increment value

await redisClient.incr('loginCount:kullanici:123');

// Token'ı getir

const token = await redisClient.get('token:kullanici:123');

console.log(`User Token: ${token}`);

// Çıkış yaptı, token'ı sil

await redisClient.del('token:kullanici:123');

}

🗂️ Veri Yapısı #2: Hashes (Sözlükler)

Nedir?

Alanlar ve değerlerden oluşan veri yapısı, tıpkı JSON objesi gibi. Bir anahtar altında birden fazla alt anahtar-değer çifti.

💡 Senaryo

Kullanıcı profil bilgileri (ad, soyad, e-posta). Her alan için ayrı STRING’ten çok daha verimli.

Kod Örneği

async function hashesExample(redisClient) {
// Kullanıcının profilini tek anahtarda sakla
await redisClient.hSet('kullanici:456', {
ad: 'Ayşe',
soyad: 'Yılmaz',
eposta: 'a@yz.com'
});
// Sadece bir alanı getir
const ad = await redisClient.hGet('kullanici:456', 'ad');
console.log(`Kullanicinin adi: ${ad}`); // Çıktı: Ayşe
// Tüm alanları ve değerlerini getir
const kullanici = await redisClient.hGetAll('kullanici:456');
console.log('Kullanici bilgileri:', kullanici); // Çıktı: { ad: 'Ayşe', soyad: 'Yılmaz', eposta: 'a@yz.com' }
}

async function hashesExample(redisClient) {

// Kullanıcının profilini tek anahtarda sakla

await redisClient.hSet('kullanici:456', {

ad: 'Ayşe',

soyad: 'Yılmaz',

eposta: '[email protected]'

});

// Sadece bir alanı getir

const ad = await redisClient.hGet('kullanici:456', 'ad');

console.log(`Kullanicinin adi: ${ad}`); // Çıktı: Ayşe

// Tüm alanları ve değerlerini getir

const kullanici = await redisClient.hGetAll('kullanici:456');

console.log('Kullanici bilgileri:', kullanici); // Çıktı: { ad: 'Ayşe', soyad: 'Yılmaz', eposta: '[email protected]' }

}

📋 Veri Yapısı #3: Lists (Listeler)

Nedir?

Elemanların eklendiği sırayla tutulduğu bir veri yapısıdır. Bir listenin başına veya sonuna eleman ekleyebilir, çıkarabilirsiniz.

💡 Senaryo

İş Kuyrukları (Task Queues) veya bir kullanıcının yaptığı son 10 işlemi tutan bir akış listesi.

Kod Örneği

async function listsExample() {
// Listenin soluna (başına) iki eleman ekle
await redisClient.lPush('is_kuyrugu', ['email_gonder', 'resim_isle']);
// Listenin sağından (sonundan) bir eleman al (ve sil)
const gorev = await redisClient.rPop('is_kuyrugu');
console.log(`Kuyruktan alinan gorev: ${gorev}`);
// Kuyruktaki eleman sayısını al
const uzunluk = await redisClient.lLen('is_kuyrugu');
console.log(`Kuyruktaki eleman sayisi: ${uzunluk}`);
}

async function listsExample() {

// Listenin soluna (başına) iki eleman ekle

await redisClient.lPush('is_kuyrugu', ['email_gonder', 'resim_isle']);

// Listenin sağından (sonundan) bir eleman al (ve sil)

const gorev = await redisClient.rPop('is_kuyrugu');

console.log(`Kuyruktan alinan gorev: ${gorev}`);

// Kuyruktaki eleman sayısını al

const uzunluk = await redisClient.lLen('is_kuyrugu');

console.log(`Kuyruktaki eleman sayisi: ${uzunluk}`);

}

🎯 Veri Yapısı #4: Sets (Kümeler)

Nedir?

Tıpkı matematikteki gibi, benzersiz ve sırasız elemanların olduğu bir veri kümesidir.

💡 Senaryo

Bir blog yazısını beğenen benzersiz kullanıcıları tutmak veya bir e-ticaret sitesindeki bir ürüne ait etiketleri yönetmek.

⚡ List vs Set Farkı

List: Sıralı, duplicate (tekrarlı) eleman olabilir → [‘a’, ‘b’, ‘a’] ✅
Set: Sırasız, sadece benzersiz elemanlar → {‘a’, ‘b’} ✅

Kod Örneği

async function setsExample() {
// Bir ürünün etiketlerini benzersiz olarak ekle
await redisClient.sAdd('urun:123:etiketler', ['elektronik', 'akilli-saat', 'indirimli', 'akilli-saat']);
// 'akilli-saat' sadece bir kez eklenir.
// Kümenin tüm elemanlarını getir
const etiketler = await redisClient.sMembers('urun:123:etiketler');
console.log('Urun etiketleri:', etiketler);
// İki kümenin ortak elemanlarını bul (Intersection)
const ortakEtiketler = await redisClient.sInter(['urun:123:etiketler', 'urun:456:etiketler']);
console.log('Iki urunun ortak etiketleri:', ortakEtiketler);
}

async function setsExample() {

// Bir ürünün etiketlerini benzersiz olarak ekle

await redisClient.sAdd('urun:123:etiketler', ['elektronik', 'akilli-saat', 'indirimli', 'akilli-saat']);

// 'akilli-saat' sadece bir kez eklenir.

// Kümenin tüm elemanlarını getir

const etiketler = await redisClient.sMembers('urun:123:etiketler');

console.log('Urun etiketleri:', etiketler);

// İki kümenin ortak elemanlarını bul (Intersection)

const ortakEtiketler = await redisClient.sInter(['urun:123:etiketler', 'urun:456:etiketler']);

console.log('Iki urunun ortak etiketleri:', ortakEtiketler);

}

🏆 Veri Yapısı #5: Sorted Sets (Sıralı Kümeler)

Nedir?

Her elemanın benzersiz olduğu, ancak her bir elemanın ilişkili bir “skor” ile birlikte saklandığı ve bu skorlara göre otomatik olarak sıralandığı bir kümedir.

💡 Senaryo

Oyunlardaki en iyi oyuncular listesi (leaderboard), en çok satan ürünler listesi veya kullanıcıların popülerlik skorları.

Kod Örneği

async function sortedSetsExample() {
// Oyun skorlarını ekle
await redisClient.zAdd('leaderboard:oyun', [
{ score: 1000, value: 'Ahmet' },
{ score: 500, value: 'Ayse' },
{ score: 750, value: 'Mehmet' },
]);
// Bir elemanın skorunu getir
const skor = await redisClient.zScore('leaderboard:oyun', 'Ahmet');
console.log('Ahmet\'in skoru:', skor);
// En yüksek skordan başlayarak en iyi 3 oyuncuyu getir
const siralama = await redisClient.zRevRange('leaderboard:oyun', 0, 2);
console.log('En iyi 3 oyuncu:', siralama);
// Belirli bir skor aralığındaki oyuncuları getir
const skorAraligi = await redisClient.zRangeByScore('leaderboard:oyun', 500, 1000);
console.log('500-1000 skor aralığındaki oyuncular:', skorAraligi);
}

async function sortedSetsExample() {

// Oyun skorlarını ekle

await redisClient.zAdd('leaderboard:oyun', [

{ score: 1000, value: 'Ahmet' },

{ score: 500, value: 'Ayse' },

{ score: 750, value: 'Mehmet' },

]);

// Bir elemanın skorunu getir

const skor = await redisClient.zScore('leaderboard:oyun', 'Ahmet');

console.log('Ahmet\'in skoru:', skor);

// En yüksek skordan başlayarak en iyi 3 oyuncuyu getir

const siralama = await redisClient.zRevRange('leaderboard:oyun', 0, 2);

console.log('En iyi 3 oyuncu:', siralama);

// Belirli bir skor aralığındaki oyuncuları getir

const skorAraligi = await redisClient.zRangeByScore('leaderboard:oyun', 500, 1000);

console.log('500-1000 skor aralığındaki oyuncular:', skorAraligi);

}

🌍 Bonus: Geospatial Indexes (Coğrafi Uzamsal İndeksler)

Nedir?

GPS koordinatlarını (enlem, boylam) saklayan ve bu koordinatlar üzerinde “bana en yakın X şeyi bul” gibi sorguları hızlıca yapmamızı sağlayan özel bir veri yapısıdır.

💡 Senaryo

Bir restoranın konumuna en yakın 5 kuryeyi bulmak.

Kod Örneği

async function geospatialExample() {
// Kurye konumunu ekle
await redisClient.geoAdd('couriers', {
longitude: 28.979530,
latitude: 41.015137,
member: 'courier_65d4bb9a7e3d3d001e43e8c2'
});
// SubCompany konum bilgisi
const subCompany = {
lat: 41.018500,
lon: 28.982000
};
// 5 km çapında arama yap
const searchCourierRangeKm = 5;
// SubCompany'e en yakın kuryeleri mesafe ve koordinatlarıyla getir
const yakinKuryeler = await redisClient.geoRadius('couriers', {
longitude: subCompany.lon,
latitude: subCompany.lat
}, searchCourierRangeKm, 'km', {
// Sonuçları mesafeye göre sırala (en yakından en uzağa)
SORT: 'ASC',
// Sonuçlarla birlikte mesafeyi ve koordinatları da getir
WITHCOORD: true,
WITHDIST: true
});
console.log('Yakın kuryeler (mesafe ve konum bilgisiyle):', yakinKuryeler);
}

async function geospatialExample() {

// Kurye konumunu ekle

await redisClient.geoAdd('couriers', {

longitude: 28.979530,

latitude: 41.015137,

member: 'courier_65d4bb9a7e3d3d001e43e8c2'

});

// SubCompany konum bilgisi

const subCompany = {

lat: 41.018500,

lon: 28.982000

};

// 5 km çapında arama yap

const searchCourierRangeKm = 5;

// SubCompany'e en yakın kuryeleri mesafe ve koordinatlarıyla getir

const yakinKuryeler = await redisClient.geoRadius('couriers', {

longitude: subCompany.lon,

latitude: subCompany.lat

}, searchCourierRangeKm, 'km', {

// Sonuçları mesafeye göre sırala (en yakından en uzağa)

SORT: 'ASC',

// Sonuçlarla birlikte mesafeyi ve koordinatları da getir

WITHCOORD: true,

WITHDIST: true

});

console.log('Yakın kuryeler (mesafe ve konum bilgisiyle):', yakinKuryeler);

}

📡 Redis Pub/Sub (Yayınla/Abone Ol)

Nedir?

Uygulamalar arasında gerçek zamanlı mesajlaşma sağlayan bir modeldir. Kanallar (channels) üzerinden mesaj iletimi yapılır.

💡 Kavramlar

Publisher: Mesajı yayınlayan
Subscriber: Kanala abone olan
Channel: Mesajların iletim kanalı

🔹 Asenkron Mesajlaşma Mantığı

⚡ Asenkron Yapı

• Mesajlar gerçek zamanlı iletilir
• Publisher mesajı gönderir ve beklemez
• Subscriber’lar mesajları bağımsız alır
• Hiçbiri diğerini bloklamaz

⚠️ Kalıcı Değil!

• Mesajlar sadece o anda aktif olan subscriber’lara gider
• Offline olan istemciler mesajı kaçırır
• Redis mesajları saklamaz
• “Fire and forget” mantığı

Kod Örneği – Bildirim Sistemi

const redis = require('redis');
// 1&#xfe0f;&#x20e3; ABONE OLAN SERVİS (Mobile App)
const mobileAppSubscriber = redis.createClient();
mobileAppSubscriber.subscribe('user-notifications', (bildirim) =&gt; {
// Kullanıcının telefonuna push notification gönder
sendPushNotification(bildirim);
console.log('&#x1f4f1; Mobil uygulamaya bildirim gönderildi');
});
// 2&#xfe0f;&#x20e3; YAYINLAYAN SERVİS (Order Service)
const orderServicePublisher = redis.createClient();
function siparisOnaylandi(siparisDetay) {
// Sipariş onaylandığında ASENKRON olarak bildirim yayınla
orderServicePublisher.publish('user-notifications', 
`Siparişiniz onaylandı! #${siparisDetay.id}`);
// &#x26a1; Publish işlemi BİTTİ, servis başka işlerine devam eder
// Bildirimin gidip gitmediğini BEKLEMEZ!
}
// &#x1f4a1; Asenkron çalışma: Sipariş servisi bildirim gönderip beklemez,
//    Mobile app servisi ise sürekli dinler ve anında tepki verir

const redis = require('redis');

// 1️⃣ ABONE OLAN SERVİS (Mobile App)

const mobileAppSubscriber = redis.createClient();

mobileAppSubscriber.subscribe('user-notifications', (bildirim) => {

// Kullanıcının telefonuna push notification gönder

sendPushNotification(bildirim);

console.log('📱 Mobil uygulamaya bildirim gönderildi');

});

// 2️⃣ YAYINLAYAN SERVİS (Order Service)

const orderServicePublisher = redis.createClient();

function siparisOnaylandi(siparisDetay) {

// Sipariş onaylandığında ASENKRON olarak bildirim yayınla

orderServicePublisher.publish('user-notifications',

`Siparişiniz onaylandı! #${siparisDetay.id}`);

// ⚡ Publish işlemi BİTTİ, servis başka işlerine devam eder

// Bildirimin gidip gitmediğini BEKLEMEZ!

}

// 💡 Asenkron çalışma: Sipariş servisi bildirim gönderip beklemez,

// Mobile app servisi ise sürekli dinler ve anında tepki verir

🎯 Pub/Sub Örnek Senaryolar

🏗️ Event-Driven Architecture – E-Ticaret Siparişi

📦 Sipariş Verildi!

Order Service
“siparis-olusturuldu” kanalına
mesaj yayınlar

⚡ Anında Tetiklenen Servisler:

📧 Email Servisi: Sipariş onay maili gönderir
📱 SMS Servisi: Kısa mesaj bildirimi atar
📊 Analytics Servisi: Satış verilerini günceller
📦 Warehouse Servisi: Stok düşürür, paketleme başlatır
💳 Payment Servisi: Ödeme takibini başlatır

🔄 Tüm bu işlemler PARALEL ve BİRBİRİNDEN BAĞIMSIZ çalışır!

📻 Radyo İstasyonu – Binlerce Dinleyici

🎵 DJ Yayında!

Radyo İstasyonu
“radyo-100-3” kanalından
şarkı yayını yapıyor

🔊 Dinleyici Deneyimi:

👥 Binlerce dinleyici aynı anda “radyo-100-3” kanalını dinliyor
📱 Mobil uygulamalar şarkı bilgilerini anında alıyor
🚗 Araç sistemleri current track’i gösteriyor
💻 Web siteleri “şu an çalıyor” bilgisini güncelliyor
⏰ Geç bağlananlar o anki şarkıyı duyar (öncekini kaçırır)

📡 DJ broadcast yapar, kim dinliyorsa o anda alır!

💬 Canlı Sohbet Uygulaması – Ölçeklenebilir Chat

💬 Mesaj Gönderildi!

Socket.io Server
“sohbet-odasi-1” kanalına
mesajı yayınlar

🌐 Çoklu Server Yapısı:

🖥️ Server 1: Ahmet ve Ayşe’nin WebSocket bağlantıları
🖥️ Server 2: Mehmet ve Fatma’nın bağlantıları
📡 Redis Pub/Sub: Serverlar arası mesaj köprüsü
⚡ Anında senkronizasyon: Hangi serverda olursa olsun herkes görür
🚀 Horizontal scaling: Yeni server eklense de sorun yok

🔗 Redis olmadan: Sadece aynı server’daki kullanıcılar mesajı görür!

🎁 Bonus: Mesajlaşma Teknolojileri Karşılaştırması

Özellik	Redis Pub/Sub	RabbitMQ (veya Kafka)	Socket.IO
Rolü	Mesaj Yayıncısı / Veri Deposu	Dedicated Mesaj Broker’ı	Client-Server İletişim Kütüphanesi
Temel Görev	Anlık, düşük gecikmeli broadcast.	Güvenli, garantili, sıraya alma (queuing).	Tarayıcı ve sunucu arasında gerçek zamanlı, çift yönlü iletişim.
Mesaj Saklama	Yok. Abone offline ise mesajı kaçırır.	Var. Mesajlar okunana kadar saklanır.	Yok. Sadece aktif bağlantıya iletir.
Kullanım Alanı	Canlı skorlar, anlık bildirimler, chat uygulamaları.	Arka plan işleri (e-mail, resim işleme), kritik işlemler.	Frontend’den backend’e gerçek zamanlı veri akışı.
Mimari Fit	Sunucu içi (server-to-server) ve Socket.IO ile birlikte sunucu-client iletişimi.	Sunucu içi (server-to-server) ve mikroservisler arası iletişim.	Sadece Sunucu-Tarayıcı arasında bir köprü.
Örnek Senaryo	Borsadan anlık hisse fiyatı yayını.	Bankacılıkta para transferi işleminin sıraya alınması.	Müşterinin web sitesinde kuryenin konumunun canlı takibi.